Có bắt buộc hòa giải trước khi ly hôn không?

Khi quyết định chấm dứt quan hệ hôn nhân, nhiều người thường băn khoăn liệu có bắt buộc phải hòa giải trước khi ly hôn hay không. Thực tế, không ít trường hợp cho rằng muốn ly hôn thì trước tiên phải đến UBND xã, phường để hòa giải hoặc cho rằng Tòa án sẽ không thụ lý nếu các bên chưa thực hiện thủ tục hòa giải. Tuy nhiên, đây là cách hiểu chưa hoàn toàn chính xác.

Theo quy định của pháp luật hiện hành, việc hòa giải trong ly hôn được thực hiện ở hai giai đoạn khác nhau, gồm hòa giải ở cơ sở và hòa giải trong quá trình giải quyết tại Tòa án. Mỗi hình thức hòa giải có mục đích, ý nghĩa và giá trị pháp lý khác nhau. Vì vậy, để xác định có bắt buộc hòa giải hay không, cần phân biệt rõ từng trường hợp.

Hòa giải tại cơ sở có phải là điều kiện bắt buộc để ly hôn?

Câu trả lời là không.

Nhiều người cho rằng trước khi nộp đơn ly hôn phải có biên bản hòa giải của UBND cấp xã hoặc tổ hòa giải ở cơ sở thì Tòa án mới tiếp nhận hồ sơ. Tuy nhiên, pháp luật hiện hành không đặt ra điều kiện này.

Cụ thể, Điều 52 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 quy định Nhà nước và xã hội khuyến khích việc hòa giải ở cơ sở khi vợ, chồng có yêu cầu ly hôn; việc hòa giải được thực hiện theo quy định của pháp luật về hòa giải ở cơ sở. Có thể thấy, nhà làm luật chỉ sử dụng thuật ngữ "khuyến khích" chứ không quy định đây là thủ tục bắt buộc.

Điều đó đồng nghĩa với việc vợ chồng hoàn toàn có quyền nộp đơn yêu cầu ly hôn trực tiếp tại Tòa án mà không cần phải trải qua thủ tục hòa giải tại UBND cấp xã hoặc tổ hòa giải ở cơ sở. Hoạt động hòa giải này chủ yếu nhằm hỗ trợ các bên tháo gỡ mâu thuẫn, hàn gắn tình cảm gia đình và hạn chế các vụ việc phải đưa ra Tòa án giải quyết.

Ly hôn đơn phương có bắt buộc phải hòa giải tại Tòa án không?

Đối với ly hôn đơn phương, pháp luật có quy định khác.

Theo Điều 205 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015, trong thời hạn chuẩn bị xét xử sơ thẩm, Tòa án có trách nhiệm tiến hành hòa giải để các đương sự thỏa thuận với nhau về việc giải quyết vụ án, trừ các trường hợp không được hòa giải hoặc không tiến hành hòa giải theo quy định tại Điều 206 và Điều 207 của Bộ luật này.

Như vậy, có thể hiểu rằng về nguyên tắc, sau khi thụ lý đơn ly hôn đơn phương, Tòa án sẽ tổ chức phiên hòa giải trước khi đưa vụ án ra xét xử. Đây là một bước trong quá trình tố tụng nhằm tạo cơ hội cho vợ chồng xem xét khả năng đoàn tụ hoặc, nếu không thể tiếp tục chung sống, có thể thống nhất với nhau về việc nuôi con, cấp dưỡng, chia tài sản và các nghĩa vụ tài chính khác.

Tuy nhiên, việc hòa giải tại Tòa án không có nghĩa là Tòa án buộc các bên phải tiếp tục quan hệ hôn nhân. Nếu các bên vẫn giữ nguyên yêu cầu ly hôn và việc hòa giải không đạt được kết quả, Tòa án sẽ tiếp tục giải quyết vụ án theo trình tự, thủ tục do pháp luật quy định.

Thuận tình ly hôn có phải hòa giải không?

Đối với thuận tình ly hôn, mặc dù cả hai vợ chồng đều thống nhất chấm dứt quan hệ hôn nhân và đã thỏa thuận được về con chung, tài sản cũng như các nghĩa vụ khác, Tòa án vẫn tiến hành hòa giải trước khi ra quyết định công nhận thuận tình ly hôn.

Việc hòa giải trong trường hợp này không nhằm giải quyết tranh chấp mà chủ yếu để xác định ý chí tự nguyện của vợ chồng, đồng thời kiểm tra xem các thỏa thuận giữa các bên có bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của con chưa thành niên, con đã thành niên mất năng lực hành vi dân sự hoặc không có khả năng lao động hay không. Nếu sau khi hòa giải, hai bên vẫn thống nhất ly hôn và các thỏa thuận phù hợp với quy định của pháp luật thì Tòa án sẽ ra quyết định công nhận thuận tình ly hôn.