Không tố giác tội phạm là gì?

Không tố giác tội phạm là hành vi của người biết rõ việc một người khác đang chuẩn bị thực hiện tội phạm, đang thực hiện tội phạm hoặc đã thực hiện tội phạm nhưng cố ý không thông báo cho cơ quan có thẩm quyền, mặc dù có điều kiện để thực hiện việc tố giác. Hành vi này có thể gây khó khăn cho công tác phát hiện, ngăn chặn và xử lý tội phạm, ảnh hưởng đến trật tự, an toàn xã hội.

Không tố giác tội phạm có bị xử lý không?

Theo quy định tại Điều 390 Bộ luật Hình sự năm 2015, được sửa đổi, bổ sung năm 2025, không phải mọi trường hợp không tố giác tội phạm đều bị xử lý hình sự. Chỉ khi người đó biết rõ việc chuẩn bị, đang thực hiện hoặc đã thực hiện một trong những tội phạm được Điều 390 liệt kê, nhưng cố ý không tố giác với cơ quan có thẩm quyền thì mới có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về Tội không tố giác tội phạm.

Như vậy, nếu người biết về một tội phạm không thuộc phạm vi Điều 390 hoặc không đủ căn cứ chứng minh họ biết rõ hành vi phạm tội thì sẽ không bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội danh này.

Điều kiện để bị truy cứu trách nhiệm hình sự

Để một người bị xử lý về tội không tố giác tội phạm, cơ quan tiến hành tố tụng phải chứng minh được người đó biết rõ hành vi phạm tội thuộc trường hợp luật quy định, có khả năng tố giác nhưng cố ý không thực hiện. Nếu chỉ nghe tin đồn, nghi ngờ hoặc không có căn cứ xác định hành vi phạm tội thì không đủ yếu tố cấu thành tội không tố giác tội phạm.

Ngoài ra, tội phạm mà người đó không tố giác phải thuộc danh mục các tội được quy định tại Điều 390 Bộ luật Hình sự. Đây chủ yếu là những tội phạm đặc biệt nghiêm trọng hoặc gây nguy hiểm lớn cho xã hội như một số tội xâm phạm an ninh quốc gia, giết người, khủng bố, mua bán trái phép chất ma túy và nhiều tội danh khác được luật liệt kê cụ thể.

Người thân không tố giác tội phạm có bị xử lý không?

Pháp luật hình sự cũng quy định một số trường hợp ngoại lệ. Theo đó, ông, bà, cha, mẹ, con, cháu, anh, chị, em ruột, vợ hoặc chồng của người phạm tội có thể được miễn trách nhiệm hình sự về tội không tố giác tội phạm trong một số trường hợp nhất định.

Tuy nhiên, quy định này không áp dụng đối với mọi loại tội phạm. Đối với một số tội đặc biệt nghiêm trọng, nhất là các tội xâm phạm an ninh quốc gia hoặc những tội mà pháp luật quy định bắt buộc phải tố giác, người thân vẫn có thể bị xem xét trách nhiệm nếu đáp ứng đầy đủ các dấu hiệu cấu thành tội phạm.

Mức xử phạt đối với tội không tố giác tội phạm

Theo Điều 390 Bộ luật Hình sự, người phạm tội không tố giác tội phạm có thể bị phạt cảnh cáo, phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm. Việc áp dụng hình phạt cụ thể sẽ phụ thuộc vào tính chất của tội phạm bị che giấu, mức độ nguy hiểm của hành vi, hậu quả xảy ra cũng như các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự.

Ví dụ về hành vi không tố giác tội phạm

Ví dụ, A biết rõ B đang chuẩn bị thực hiện hành vi giết người và có đủ điều kiện để báo cho cơ quan công an nhưng cố tình im lặng. Nếu đáp ứng đầy đủ các yếu tố theo Điều 390 Bộ luật Hình sự, A có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội không tố giác tội phạm.

Ngược lại, nếu C chỉ nghe người khác kể rằng D có thể đã phạm tội nhưng không có căn cứ xác thực hoặc không biết rõ sự việc thì việc C không trình báo sẽ không đủ căn cứ để xử lý về tội danh này.

Kết luận

Không tố giác tội phạm có bị xử lý không? Câu trả lời là có, nhưng chỉ trong những trường hợp được Điều 390 Bộ luật Hình sự quy định. Không phải mọi hành vi im lặng trước việc người khác phạm tội đều bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Vì vậy, khi gặp những vụ việc có dấu hiệu phạm tội, đặc biệt là các tội phạm nghiêm trọng, người dân nên chủ động thông báo cho cơ quan có thẩm quyền để góp phần phòng ngừa, đấu tranh với tội phạm và tránh những rủi ro pháp lý có thể phát sinh.